Μετατροπή ενός νεοκλασικού κτιριακού κελύφους σε Πάρκο Τσέπης και πώς το "Small is More".

Μετατροπή ενός νεοκλασικού κτιριακού κελύφους σε Πάρκο Τσέπης και πώς το "Small is More".

Του  Λάμπρου  Σεκλιζιώτη

αρχιτέκτονα 

Μια σχεδιαστική πρόταση διαχείρισης αστικού κενού στην Αθήνα με δημιουργία ενός δημοσίου χώρου πρασίνου στον αστικό ιστό. Προτείνεται η  μετατροπή ενός νεοκλασικού κτιριακού κελύφους σε Πάρκο Τσέπης, σε έναν ενδιάμεσο κοινωνικό και δημόσιο χώρο , έναν ενδιάμεσο  "κοινό τόπο" παθητικής αναψυχής, που να προσφέρει την επαφή με τη φύση και το νερό αλλά και την επαφή με τους ανθρώπους.

 

 The shell.

Το συγκεκριμένο κτίριο (το οποίο είναι ιδιωτικό), είχε καταστραφεί από πυρκαγιά τον Ιούνιο του 2012, με αποτέλεσμα να έχει απομείνει μόνο η πανέμορφη πρόσοψη. Από τότε παραμένει ένα κουφάρι, όπως και πολλά άλλα νεοκλασικά στο κέντρο της Αθήνας. Το κενό οικόπεδο, ένα αστικό κενό σε ένα από τα πιο εμπορικά σημεία της Αθήνας (Αθηναΐδος και Ευαγγελιστρίας), είναι γωνιακό και συνορεύει με πεζόδρομο, προσφέρεται για μια νέα και διαφορετική χωροθέτηση λειτουργιών σε όφελος των πολιτών, την εισαγωγή ενός κοινόχρηστου χώρου πρασίνου στον πυκνά δομημένο ιστό της πόλης, αλλά κυρίως εισάγει μια πρωτότυπη αντιμετώπιση αυτού που εννοούμε «δημόσιο χώρο» και τρόποι διαχείρισης του. Ο δρόμος γίνεται πεζόδρομος, ο πεζόδρομος εισχωρεί στο κτίριο ως πλακόστρωτο και το πλακόστρωτο μεταλλάσσεται σε ένα «τεχνητό ανάγλυφο» (αλλά και σιντριβάνι), πάνω στο οποίο βρίσκουν τη θέση τους μεγάλα δένδρα και θάμνοι (προσφέροντας αρώματα και χρώματα) και κυρίως…. άνθρωποι.

The Greenery. A pocket of Urban Green.

The visual penetration

Ακούγεται και φαίνεται ονειροπόλο, καθώς όλοι μας γνωρίζουμε ότι η δόμηση μέσα στη πόλη είναι ασφυκτική, ότι η μοίρα τέτοιων χώρων συνδέεται κυρίως με οικιστικές και εμπορικές χρήσεις (ιδίως όταν πρόκειται για ιδιωτική περιουσία) αλλά μια τέτοια παρέμβαση θα ήταν δυνατή μόνο σε επίπεδο Δήμου ή περιφέρειας , είτε με απαλλοτριώσεις , είτε με κάποιου είδους προσυμφωνίας για χρήσεις γης ορισμένου χρόνου, είτε μέσα από μια διαφορετική αντίληψη περί την πολεοδομική και χωροταξική πολιτική με βάση έναν κεντρικό σχεδιασμό που να παίρνει υπόψη του τα αστικά κενά (και τις ευκαιρίες «εγκατάστασης» αστικού πρασίνου που μπορούν να προκύψουν), τον αστικό ανοικτό χώρο από τον δρόμο, τη νησίδα ή το προκήπιο, έως τον ιδιωτικό κήπο, αλλά και τα εργαλεία με τα οποία μπορούν να «αξιοποιηθούν» αυτά, όπως είναι τα πάρκα τσέπης με τα περιβαλλοντικά, τα οικολογικά και τα κοινωνικά τους συστατικά που τα κάνουν δημοφιλή, όχι μόνο διεθνώς αλλά πρόσφατα και στη χώρα μας.

Road becomes floor , floor becomes a manmade "hill" and along with the building shell creates enclosure and a "common place". Koinos Topos in Greek.

A passive recreation opportunity in the shell. Recreating the "edge of the wood" effect in the city.

Ίσως κάποιο στιγμή, θα έπρεπε η πολιτεία αντί να επιμένει να σκέφτεται με μητροπολιτικούς όρους, να αρχίσει να βλέπει θετικά και τον μικρής κλίμακας διαθέσιμο αστικό ανοικτό χώρο, ο οποίος αθροιστικά είναι τεράστιος ως επιφάνεια (αστικού δαπέδου), αλλά και ποιοτικά πολύτιμος καθώς αυτοπροσφέρεται με την μεγαλύτερη δυνατή διασπορά σε ολόκληρο σχεδόν τον αστικό ιστό, με επίσης μεγάλη ποικιλότητα «ελκυστικών» χαρακτηριστικών (αυτοφυή βοτανικό πλούτο που αναζητά διάσωση και προστασία, αστική πανίδα με ήχους και εποχιακή παρουσία, πλούσια σκιαζόμενες επιφάνειες, στατικά στοιχεία κάθε είδους, κάθετους τοίχους, μειωμένη παραβατικότητα λόγω της δυνατότητας επιτήρησης και περιφρούρησης από τους περίοικους, κ. ά.) και βέβαια μία ιδιαίτερα σημαντική «αρχιτεκτονική δυναμική» αξιοποίησης και ανάδειξης του χώρου. Όλα αυτά σε επίπεδο γειτονιάς, ή ενός οικοδομικού τετραγώνου, ή δρόμου σε ανθρώπινη κλίμακα, διευκολύνοντας και ικανοποιώντας αποκλειστικά τον πολίτη κοντινό κάτοικο, ή επισκέπτη.

Στη χώρα μας, οι εμπειρίες αποδεικνύουν ότι οι γεωγραφικά και κοινωνικά άμεσες και καθημερινές ανάγκες των πολιτών για επαφή με τον ανοικτό χώρο, δεν ικανοποιούνται από «μνημειακά» έργα πρασίνου, παρά τις εδώ και μία εικοσαετία κάποιες αναπλάσεις που έγιναν, αλλά και πολύ περισσότερες οι εξαγγελίες «φαραωνικών» έργων, υπερτοπικών πάρκων και πεζοδρομήσεων κεντρικών λεωφόρων (τα οποία όταν δεν υλοποιούνται, τις πιο πολλές φορές παραμένουν στα σχέδια, αλλά ακόμα και όταν πραγματοποιούνται, καταλήγουν ημιτελή, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων δεν καταφέρνουν να προσελκύσουν την αναμενόμενη παρουσία και την αναγκαία συμμετοχή των πολιτών, δεν συντηρούνται κατάλληλα λόγω υψηλής δαπάνης συντήρησης η οποία συνήθως μετακυλύεται σε δημόσιους φορείς που δεν διαθέτουν τους πόρους, και τελικά αποδίδουν μια εικόνα «αστικής εγκατάλειψης και μιζέριας»…).

Σε περιόδους κρίσης, και μάλιστα σε πολεοδομικά συγκροτήματα (τερατουργήματα) που δεν σχεδιάστηκαν από την αρχή έτσι ώστε να συμπεριλαμβάνουν και να χωροθετούν «πάρκα» και «σύγχρονα δίκτυα ανοικτών χώρων» με την εύκολη και αδάπανη προσεγγισημότητα για τους πολίτες της, όπως η Αθήνα, η εκ των υστέρων ανάπτυξη υπερτοπικών αστικών πάρκων, χωρίς επαρκή πρόβλεψη της ικανότητας του πολίτη να ακολουθήσει το ζητούμενο, αλλά και γενικά του βαθμού «συμμετοχικότητας» των πολιτών, της ανάπτυξης «ελκυστικών» δράσεων και λειτουργιών (π.χ. περιβάλλοντος, πολιτισμού και αναψυχής) που θα εξαργυρώνουν στην πράξη τον κοινωνικό τους ρόλο ως «ανοικτοί χώροι στην υπηρεσία του πολίτη», δεν μπορεί να εγγυάται την επιβίωσή τους η οποία διαγράφεται νεφελώδης και το κυριότερο με μια διαβρωτική «οικονομική αδυναμία» αυτοσυντήρησης ή επιχορήγησης από ανύπαρκτους κρατικούς πόρους. Αντίθετα η ανθρώπινη κλίμακα αστικού ανοικτού χώρου από μόνη της δεν κοστίζει στον πολίτη, γεννά το ενδιαφέρον για «συντήρηση» του χώρου του μέσα από καθημερινή συμμετοχή και την προσχεδιασμένη χρηστικότητα, απλά γιατί τον θεωρεί δικό του…!!!!.    

Ισως στη περίπτωση της Αθήνας, θα μπορούσε να παραφραστεί το διάσημο “Less is More” του Mies van der Rohe και να γίνει πράξη και τρόπος σχεδιασμού το …. “Small is More”. 

To 3o Αυτοδιαχειριζόμενο Πάρκο Τσέπης της Αθήνας είναι εδώ!

To 3o Πάρκο Τσέπης της Αθήνας ειναι εδώ!

Στο τελευταίο pocket park της σεζόν, η ομάδα green των Atenistas, έβαλε τα «μηχανάκια» της να δουλέψουν στο φουλ! Είχε κίνητρο όμως: μέσα σε 12 ώρες έπρεπε να παραδώσει σε 140 παιδιά ένα οικόπεδο έκτασης σχεδόν ενός στρέμματος για να το χαρούν ως το νέο τους πάρκο. Η γωνία Φερών & Φυλής είχε σταματήσει εδώ και ένα χρόνο να θυμίζει την επί δεκαετίες εικόνα εγκατάλειψης (η περσινή μας δράση στον ίδιο χώρο http://atenistas.org/2012/06/25/feron/).

Σχέδια και ιδέες υπήρχαν στην ομάδα για άλλες γειτονιές, η Φερών όμως νιώσαμε ότι άξιζε κι άλλη φροντίδα – άλλη μια ευκαιρία, ας το πούμε έτσι. Κι αυτό γιατί από την πρώτη στιγμή οι κάτοικοι και τα παιδιά τους αγκάλιασαν το πάρκο και το έκαναν δικό τους. (Να σημειωθεί ότι, παρόλο που ένα χρόνο τώρα έχει χαθεί στη γραφειοκρατία η αίτηση για σύνδεση του οικοπέδου με το δίκτυο της ΕΥΔΑΠ, οι γείτονες διαχειρίζονται μόνοι τους το χώρο και έχουν υιοθετήσει όσα δέντρα και φυτά φυτεύτηκαν κατακαλόκαιρο με αποτέλεσμα να μην αφήσουν κανένα τους να ξεραθεί).

Ναι, μια τέτοια γειτονιά άξιζε ένα νέο σχέδιο που θα «πατούσε» στο παλιό και θα το εμπλούτιζε με νέα στοιχεία: πολύχρωμες ζωγραφιές στους τοίχους, καινούρια παιχνίδια, φυτά για περισσότερη σκίαση, επιπλέον παγκάκια για ξεκούραση και καλύτερης ποιότητας χώμα και χαλίκι.

Η προσμονή από τη γειτονιά ήταν μεγάλη, η αγωνία μας ακόμα μεγαλύτερη και την ημέρα της δράσης επικράτησε παν-ζουρ-λισμός! – 50 πιτσιρίκια έτρεχαν ασταμάτητα στους παλετοδιαδρόμους, χοροπηδούσαν πάνω στα λάστιχα, ανεβοκατέβαιναν στις κούνιες και τραμπάλες, βοήθησαν όμως και στην κατασκευή του πάρκου και έμαθαν να φυτεύουν λουλούδια και αρωματικά φυτά.

Στην υπερ-προσπάθεια αυτή, είχαμε δίπλα μας την ομάδα creativa που δημιούργησε το πιο χρωματιστό φόντο για τα πιο λαμπερά παιδικά χαμόγελα και μια πληθώρα υποστηρικτών που πίστεψαν στο πρότζεκτ και μας βοήθησαν πέρα από κει που μπορούσαν οι δυνάμεις μας. Σε όλους αυτούς αξίζει ένα τεράστιο ευχαριστώ: στις εταιρείες European Dynamics, Tritoxo, Kleos, Τεχνοχρωμ, Chep, Heel, Kettler που με δικά τους έξοδα αγοράστηκε εξοπλισμός παιδικής χαράς, ο πύργος, έξτρα κούνιες, το χώμα, το χαλίκι και λοιπά μικρά έξοδα, την υποδιοικήτρια του ΙΚΑ κ. Τριανταφυλλίδη για τη συνεργασία, την υπηρεσία καθαριότητας του Δήμου Αθηναίων, τη Mystic Pizza για τα κεράσματα,και τέλος φυσικά στα παιδιά και τους δασκάλους του Απολλώνιου Ωδείου που μας παρουσίασαν μουσικές και τραγούδια από όλο τον κόσμο.

Γνωστή πλέον η συνταγή για την κατασκευή ενός αξιοπρεπούς αστικού πάρκου: απλός σχεδιασμός, διάθεση και ομαδικότητα στο φουλ, επανάχρηση ανακυκλούμενων υλικών (παλέτες, λάστιχα) και ένα επαρκές budget για έτοιμο εξοπλισμό παιδικής χαράς και να ποσο εύκολα γίνεται. Προσεχώς τα επόμενα λοιπόν!

υγ.: Το καλύτερο για το τέλος: Την επόμενη βδομάδα, όταν πήγαμε στο πάρκο για μερικές τελικές πινελιές, μιλήσαμε με τα παιδιά και μας είπαν ότι ο δάσκαλός τους τα φέρνει από πέρσι και κάνουν το μάθημα Ιστορίας στη Φερών!!

Μια συλλογική προσπάθεια 100 ατόμων κι ένα ολοκαίνουργιο πάρκο τσέπης στα Σεπόλια

Απερίγραπτη χαρά και ένα απίστευτο αίσθημα ικανοποίησης νιώσαμε το Σάββατο το απόγευμα βλέποντας πως μέσα σε μια μέρα ένα εντελώς άδειο οικόπεδο στα Σεπόλια που είχε επιτέλους δια(μετα)μορφωθεί σε πάρκο τσέπης. Δεν είναι και λίγο. Από τις 7.30 το πρωί εθελοντές και μέλη της ομάδας Green των Atenistas , βρίσκονταν ήδη στο χώρο για γίνει ένα πρώτο σκάψιμο του χώρου. Επί 8 ώρες, 100 άτομα -εθελοντές και κάτοικοι της περιοχής- φτυάριζαν, φύτευαν, έβαφαν και έστηναν παιχνίδια μέχρι ο χώρος να αποκτήσει την τελική του μορφή.

Για άλλη μια φορά, ευχαριστούμε όλους και τον κάθε ένα ξεχωριστά που συνέβαλαν σε αυτό το μικρό θαύμα (πραγματικά τα παιδιά που δήλωσαν συμμετοχή για βοήθεια ήταν όλοι ένας κι ένας!) και απέδειξαν ξανά πως όμορφα πράγματα μπορούν να γίνουν και με ελάχιστα μέσα, αρκεί να υπάρχει όρεξη, καλή διάθεση και φαντασία. 

Επίσης ευχαριστίες προς την και Καλλίσσα Αποστολίδου και την European Dynamics SA για την αγορά των oργάνων παιδικής χαράς και ξυλείας, την Τέρνα για το χαλίκι και το χώμα, τη Τεχνοχρωμ για τις μπογιές, το Δήμο Αθηναιων για τα δέντρα και φυτά που πρόσφερε δίνοντας την υπόσχεση για ενίσχυση φωτισμού στο σημείο αλλά πάνω απ’ όλα στους κατοίκους της γειτονιάς για την αμέριστη βοήθεια, είτε με χέρια είτε με τα κεράσματά τους. 

Ο χώρος ανήκει σ’ αυτούς και στα παιδιά που ήδη τον κατέλαβαν και παίζουν κι ελπίζουμε να γίνει μια εστία κοινωνικοποίησης για τους κατοίκους της περιοχής.

http://atenistas.org/2013/03/06/sepolia/

το 1ο DIY pocket park της Αθήνας είναι εδώ!

Σχεδόν ένα χρόνο η ομάδα Green των Atenistas συζητούσε τη δράση της «Παυσανίου». Αναρωτιώταν: τι να κάνουμε σε ένα κενό οικόπεδο στο Παγκράτι, το οποίο, όπως και πολλά άλλα, είχε αφεθεί εδώ και καιρό σε πλήρη εγκατάλειψη – το μόνο που μαρτυρούσε ότι κάποτε υπήρξε παιδική χαρά ήταν ένα σκάμμα γεμάτο σκουπίδια και το τσιμέντο που είχε μείνει στο έδαφος για τη στήριξη των παιχνιδιών.

Ποτέ όμως ως τώρα δεν είχε βρεθεί η ευκαιρία να προχωρήσουμε το πρότζεκτ, ίσως τελικά επειδή δεν είχε έρθει ακόμα η κατάλληλη στιγμή. Σωστό timing στην περίπτωσή του σήμαινε το ιδανικό αρχιτεκτονικό σχέδιο που ήρθε και «κούμπωσε» στο χώρο για να τον μεταμορφώσει.

Από εκεί και πέρα, όλα κυλήσανε «βάσει σχεδίου» και τελικά -καιρού επιτρέποντος- φτιάχτηκε μέσα σε μια μέρα μόνο ένα πανέμορφο pocket park κυριολεκτικά από το μηδέν!

Σε αυτή την προσπάθεια φυσικά δεν ήμασταν μόνοι, γι’ αυτό και ευχαριστούμε θερμά όσους πιάσανε φτυάρια και πινέλα και μας βοήθησαν, τους κατοίκους της περιοχής για την θερμή στήριξη καθώς επίσης όσους συνέβαλαν υλικά. Πιο συγκεκριμένα:

- Την εταιρεία ΤΕΧΝΟΧΡΩΜ που για άλλη μια φορά φώτισε τη δράση μας με χρώμα

- Το Σ.Α.Ο.Ε. (Σύνδ. Αποφοίτων Ουρσουλίνων Ελλάδος)

- Τα Φυτώρια Παπανικολάου για τη προσφορά φυτών

- Τη διαφημιστική εταιρεία Lowe Επικοινωνίες ΑΕ

- Τον κ. Αλεξόπουλο που μας διέθεσε τη σκαλωσιά του

- Το Δήμο Αθηναίων για την προσφορά υλικών, φυτών και μηχανημάτων

- Τους καλλιτέχνες που έφτιαξαν (και θα φτιάξουν μέσα στο μήνα ακόμα περισσότερα) street art στους τοίχους.

http://atenistas.org/2012/12/07/pocketpark/