Lafayette Greens: ένας πολύ-λειτουργικός αστικός λαχανόκηπος Πρότυπο

Lafayette Greens: ένας πολύ-λειτουργικός αστικός λαχανόκηπος Πρότυπο

Του Λάμπρου Σεκλιζιώτη

Αρχιτέκτονα

 Στη καρδιά του βιομηχανικού Ντιτρόιτ της Πολιτείας του Μίσιγκαν στις ΗΠΑ, σχεδιάστηκε και δημιουργήθηκε ένας αστικός κήπος, ο οποίος φέρνει στο προσκήνιο την αστική γεωργία, την κοινωνική κηπουρική, την έννοια του «παραγωγικού και εδώδιμου τοπίου». Ο αστικός λαχανόκηπος γίνεται παράδειγμα της ενσωμάτωσης της αστικής γεωργίας στους δημόσιους χώρους, με έναν συμμετοχικό, όμορφο και παραγωγικό τρόπο χάρη στη  συνεργασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του ιδιωτικού τομέα αλλά και της τοπικής κοινωνίας. Σε μια έκταση 1700 τ.μ. ο αστικός λαχανόκηπος ήρθε να γεμίσει το κενό που δημιουργήθηκε στον ιστό της πόλης, μετά  την κατεδάφιση ενός ιστορικού κτιρίου στο κέντρο της.

Οι αρχιτέκτονες τοπίου , οι οποίοι ανέλαβαν τον σχεδιασμό, θέλησαν να δημιουργήσουν έναν αστικό κήπο , με υπερυψωμένα παρτέρια, με χρήση βιώσιμων υλικών και πρακτικών. Σκοπός τους δεν ήταν να δημιουργήσουν μόνο ένα παραγωγικό αστικό αγρόκτημα αλλά και  ένα δημόσιο ανοικτό αστικό χώρο, ένα πολύ-λειτουργικό χώρο πρασίνου που να συνδέεται με τη τοπική κοινότητα, να τροφοδοτεί και να τροφοδοτείται από αυτή. Ο σχεδιασμός επηρεάστηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό από την ανάλυση του τοπίου και τις ειδικές ανάγκες και συνθήκες. Τα υπερυψωμένα παρτέρια λαχανικών είναι προσανατολισμένα για βέλτιστη έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα σημαντικό σε ένα περιβάλλον με υψηλά κτίρια. Λόγω του ασυνήθιστου σχήματός του αλλά και της γωνιακής του θέσης,  οι πεζοί έπρεπε να κάνουν τον γύρο του οικοπέδου όταν διέρχονταν από την περιοχή. Τώρα, μέσω ενός διαδρόμου από λεβάντες που τέμνει το οικόπεδο, οι πεζοί οδηγούνται μέσα στον λαχανόκηπο, κινούνται μέσα στο χώρο, μπορούν να κάτσουν σε ένα παγκάκι ή να εξερευνήσουν πάνω από 200 είδη λαχανικών, φρούτων, βοτάνων και λουλουδιών. Μια ποικιλία καθιστικών ανοικτού χώρου παρέχεται σε όλο τον κήπο για να ενθαρρύνουν τη δημόσια χρήση του χώρου , δημιουργώντας ένα καταφύγιο από τους πολυσύχναστους δρόμους της πόλης. Η χρήση χάλυβα στα υπερυψωμένα παρτέρια  και η γεωμετρία στη κάτοψη του χώρου αντανακλούν τον αστικό και βιομηχανικό χαρακτήρα της περιοχής, δημιουργώντας παράλληλα διαδρόμους, εύκολα προσβάσιμους για όλες τις ηλικίες «αστικών αγροτών….».

Ο κήπος αποτελεί παράδειγμα αειφόρου σχεδιασμού. Η συγκομιδή και διαχείριση των όμβριων υδάτων επιτυγχάνεται με αυλάκια μικρο-βιότοπων (bioswales), τα οποία συλλέγουν, επιβραδύνουν και στραγγίζουν. Παράλληλα, ένα περίπου 70% της επιφάνειας του λαχανόκηπου είναι διαπερατό: χαλίκι, γρασίδι (ποικιλίες ανθεκτικές στην ξηρασία) , φύτευση και υπερυψωμένα παρτέρια. Κατασκευάστηκαν δικτυωτοί φράκτες με μπάζα της προηγούμενης κατάστασης του οικοπέδου, σπασμένα κομμάτια από το πεζοδρόμιο επαναχρησιμοποιήθηκαν ως υλικό επίστρωσης των διαδρόμων και ξύλα από παλέτες και παλιές πόρτες, επένδυσαν τα βοηθητικά υπόστεγα του κήπου. Οι χρήσεις υπερυψωμένων παρτεριών, στάγδην άρδευσης και βιολογικών μεθόδων καλλιέργειας είναι εξαιρετικά αποδοτικές, δίνοντας τη δυνατότητα στον αστικό λαχανόκηπο να παράγει 200-400% πιο πολύ από ένα συμβατικό κήπο. Καταναλώνοντας παράλληλα λιγότερο νερό και με χαμηλές απαιτήσεις σε ενέργεια.

Ο αστικός λαχανόκηπος συνέβαλλε και στην αστική βιοποικιλότητα της περιοχής. Περισσότερα από 200 φυτά: λαχανικά, βότανα, λουλούδια, οπωροφόρα δέντρα, αμπέλια, μούρα και ο μικρο-βιότοπος προσθέτουν ποικιλομορφία στο αστικό περιβάλλον και έναν ζωντανό βιότοπο μέσα στον αστικό ιστό που προσθέτει στις αισθητικές ποιότητες τις πόλης αλλά διευκολύνει και την επικονίαση λόγω της προσέλκυσης πτηνοπανίδας και εντομοπανίδας.

Η πολύ-λειτουργικότητα του αστικού λαχανόκηπου συμπληρώνεται και ενισχύεται από τη δημιουργία ενός κυκλικού παιδικού εκπαιδευτικού κήπου (εύκολα προσβάσιμου στα παιδιά όλων των ηλικιών αλλά και προστατευμένου), δημόσιες εκθέσεις γλυπτικής τέχνης και υπόστεγα κήπων ( εργαλεία, προμήθειες και αναλώσιμα).

Η μοναδικότητα του Lafayette Greens ως αστικού λαχανόκηπου, έγκειται στο γεγονός ότι είναι ένας συμμετοχικός δημόσιος χώρος. Ο καθένας μπορεί να πάρει μέρος στη φύτευση, τη συγκομιδή, τη μάθηση και τη  διδασκαλία. Αποτελεί ένα τόπο συνάντησης της τοπικής κοινότητας, παθητικής αναψυχής, εκδηλώσεων και εργαστηρίων. 

Συντελείται μια εκπαιδευτική επανάσταση στους τομείς της οικολογίας, της διατροφής, της καλλιέργειας και της πρόσβασης στα τρόφιμα, τη δημόσια υγεία και την αστική γεωργία. Είναι μια προσπάθεια επανακαθορισμού των προτύπων της αστικής γεωργίας , η οποία ενισχύει την αστική εμπειρία και υπογραμμίζει την αλληλεξάρτηση του τοπίου, τα συστήματα τροφίμων και το δομημένο περιβάλλον. Ενσωματώνεται πλήρως στη πόλη, ως μια όμορφη, λειτουργική, βιώσιμη, αποτελεσματική και κυρίως παραγωγική ζώνη.

Riverpark Urban Farm : Κινητό Αστικό Αγρόκτημα στη Νέα Υόρκη

Κινητό Αστικό Αγρόκτημα στη Νέα Υόρκη

Του Λάμπρου Σεκλιζιώτη

αρχιτέκτονa

Ανάμεσα στους πανύψηλους ουρανοξύστες της  Νέας Υόρκης υπάρχει  ένα 15.000 τετραγωνικών ποδιών κινητό αστικό αγρόκτημα, που ονομάζεται Φάρμα Riverpark. Eίναι ένα από τα μεγαλύτερα αστικά αγροκτήματα και από τα καλύτερα αστικά μοντέλα γεωργίας στη Νέα Υόρκη. Γεννήθηκε μέσα από τις ιδέες της αειφορίας και της  αστικής γεωργίας, είναι προϊόν  συνεργασίας  του Κέντρου για την Επιστήμη και Ζωή «Αλεξάνδρεια» και του εστιατόριου Riverpark.

Το αγρόκτημα αποτελεί  παράδειγμα της προσωρινής εναλλακτικής χρήσης ενός παρατημένου κενού οικοπέδου μέσα στον αστικό ιστό της πόλης, στο οποίο η ανοικοδόμηση είχε ανασταλεί προσωρινά λόγω της  παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Ο εργολάβος , χρησιμοποιώντας αυτό το «αστικό κενό» (ένα από τα 600 στη Νέα Υόρκη), προσφέρει μια διαφορετική ιδέα προσέγγισης για την τόνωση των τοπικών συμφερόντων και της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας, την περιβαλλοντική ωφέλεια, την αισθητική αναβάθμιση της περιοχής, και τη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας. Κυρίως όμως δείχνει τον δρόμο για την μείωση των εκπομπών ρύπων από τη μετακίνηση των τροφίμων σε μεγάλες αποστάσεις (food miles).

Η πραγματική καινοτομία όμως βρίσκεται στη «φορητότητα» και την ευκινησία του αγροκτήματος. Για τον σχεδιασμό εφαρμόστηκε μια  βιώσιμη, οικονομική, φορητή και ευέλικτη προσέγγιση για την αστική γεωργία. Η λύση ήταν ανακυκλωμένα «καφάσια» για μπουκάλια γάλακτος, τα οποία αναπροσαρμόστηκαν και επαναχρησιμοποιήθηκαν ως μεταφερόμενες ζαρντινιέρες επενδυμένες με γεωύφασμα , οι οποίες , στοιβαγμένες ανά δυο, ταιριάζονταν μεταξύ τους με γνώμονα την όσο το δυνατόν καλύτερη χρήση του χώρου. Η ανάγκη για κινητικότητα έχει να κάνει με το γεγονός ότι το οικόπεδο κάποια στιγμή θα χρησιμοποιηθεί και η όλη εγκατάσταση θα πρέπει να μετακινηθεί με το λιγότερο κόστος. Βοηθά επίσης με την αμειψισπορά, τη φύτευση και συγκομιδή της σοδειάς.

Το κιβώτιο του γάλακτος είναι το τέλειο δοχείο, ένα κυβικό πόδι (1 Κυβικό Πόδι  = 28,31 Λίτρα), το οποίο δίνει τη δυνατότητα για την καλλιέργεια σχεδόν 100 διαφορετικών τύπων καλλιεργειών και 6.000 φυτών, αποδεικνύοντας στη πράξη μια πιο πράσινη, πιο βιώσιμη μέθοδο προμήθειας των τοπικών επιχειρήσεων με προϊόντα. Διάφορες κατηγορίες και ποικιλίες  λαχανικών και αρωματικά βότανα που καλλιεργούνται στο αγρόκτημα είναι ειδικά επιλεγμένα με βάση την ικανότητά τους να αναπτύσσονται γρήγορα όταν φυτεύονται σε στοιβαγμένα καφάσια με το κατάλληλο εδαφικό υπόστρωμα και να μεγαλώνουν σε αστικό περιβάλλον.

Ένα ακόμη δείγμα οικολογικής και βιώσιμης διαχείρισης, είναι το γεγονός ότι στο αγρόκτημα χρησιμοποιούνται τα καθαρά οργανικά απορρίμματα τροφίμων από την κουζίνα σαν λίπασμα μετά από κομποστοποίηση, για τη διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους σε όλες τις εποχές του χρόνου. Οι διαχειριστές του αγροκτήματος χρησιμοποιούν επίσης άλλες βιολογικές μεθόδους εμπλουτισμού του εδάφους, όπως στρώμα φλοιού κακάο για να διατηρηθεί η υγρασία του εδάφους και να παρέχει επιπλέον άζωτο στα φυτά ντομάτας  αλλά και σίκαλη τον  χειμώνα (ως φυτική κάλυψη) για να διατηρήσουν σταθερό το έδαφος του αγροκτήματος μέχρι την άνοιξη. 

Περισσότερο από μια απλά όμορφη «πράσινη» προσθήκη στην πόλη ή ένα χώρο αστικού πρασίνου, παρέχει και φρέσκα προϊόντα στο εστιατόριο Riverpark αλλά και στα γύρω εστιατόρια της Νέας Υόρκης , υπό την επίβλεψη του σεφ του εστιατορίου. Ο σεφ επισκέπτεται το αγρόκτημα καθημερινά για να συζητήσει με τους παραγωγούς για τη σοδειά , ώστε να μπορούν να προκαθορίζουν τις επιλογές του μενού για την επόμενη ημέρα με βάση τη προσφορά και τη ζήτηση.

Όσον αφορά την αστική ρύπανση και τις επιπτώσεις στη παραγωγή, στην ουσία δεν τίθεται ζήτημα. Τυχόν ατμοσφαιρικοί ρύποι κατακρατούνται κυρίως από το φυλλικό μέρος του φυτού, οπότε λαχανικά όπως ντομάτες, αγγούρια, μελιτζάνα, κλπ. δεν επηρεάζονται το ίδιο. Όσο αφορά τα σαλατικά, χόρτα, βότανα, κ.ά., το κλειδί βρίσκεται στον σχετικά μικρό βιολογικό κύκλο των φυτών αυτών, μέχρι τη συγκομιδή η όποια επαναλαμβάνεται πολλές φορές εντός λίγων εβδομάδων. Η υπ 'αριθμόν ένα, πηγή της ρύπανσης στην αστική γεωργία προέρχεται από τη χρήση επιμολυσμένου εδάφους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως , το χώμα είναι φερτό από τα βόρεια της πολιτείας της Νέας Υόρκης και μετά από εδαφολογικές αναλύσεις, εκμηδενίζοντας έτσι κάθε  πιθανότητα μόλυνσης από βαρέα μέταλλα και άλλους ρυπογόνους παράγοντες της πόλης.

Μια συλλογική προσπάθεια 100 ατόμων κι ένα ολοκαίνουργιο πάρκο τσέπης στα Σεπόλια

Απερίγραπτη χαρά και ένα απίστευτο αίσθημα ικανοποίησης νιώσαμε το Σάββατο το απόγευμα βλέποντας πως μέσα σε μια μέρα ένα εντελώς άδειο οικόπεδο στα Σεπόλια που είχε επιτέλους δια(μετα)μορφωθεί σε πάρκο τσέπης. Δεν είναι και λίγο. Από τις 7.30 το πρωί εθελοντές και μέλη της ομάδας Green των Atenistas , βρίσκονταν ήδη στο χώρο για γίνει ένα πρώτο σκάψιμο του χώρου. Επί 8 ώρες, 100 άτομα -εθελοντές και κάτοικοι της περιοχής- φτυάριζαν, φύτευαν, έβαφαν και έστηναν παιχνίδια μέχρι ο χώρος να αποκτήσει την τελική του μορφή.

Για άλλη μια φορά, ευχαριστούμε όλους και τον κάθε ένα ξεχωριστά που συνέβαλαν σε αυτό το μικρό θαύμα (πραγματικά τα παιδιά που δήλωσαν συμμετοχή για βοήθεια ήταν όλοι ένας κι ένας!) και απέδειξαν ξανά πως όμορφα πράγματα μπορούν να γίνουν και με ελάχιστα μέσα, αρκεί να υπάρχει όρεξη, καλή διάθεση και φαντασία. 

Επίσης ευχαριστίες προς την και Καλλίσσα Αποστολίδου και την European Dynamics SA για την αγορά των oργάνων παιδικής χαράς και ξυλείας, την Τέρνα για το χαλίκι και το χώμα, τη Τεχνοχρωμ για τις μπογιές, το Δήμο Αθηναιων για τα δέντρα και φυτά που πρόσφερε δίνοντας την υπόσχεση για ενίσχυση φωτισμού στο σημείο αλλά πάνω απ’ όλα στους κατοίκους της γειτονιάς για την αμέριστη βοήθεια, είτε με χέρια είτε με τα κεράσματά τους. 

Ο χώρος ανήκει σ’ αυτούς και στα παιδιά που ήδη τον κατέλαβαν και παίζουν κι ελπίζουμε να γίνει μια εστία κοινωνικοποίησης για τους κατοίκους της περιοχής.

http://atenistas.org/2013/03/06/sepolia/